آسیای مرکزی محتویات تاریخ[ویرایش] مردم[ویرایش] زبانها[ویرایش] اطلاعات منطقه[ویرایش] نگارخانه[ویرایش] جستارهای وابسته[ویرایش] پینوشتها[ویرایش] منابع[ویرایش] منوی ناوبریCHRONOLOGY OF IRANIAN HISTORY PART 1Russians left behind in Centeral AsiaUzbekistanUzbekistan LanguageUzbekistani LanguageUzbekistan Informationووگسترش آن
خاورمیانه بزرگدریاچه آرالآرالقومدریای خزردریای مردهدریاچه طبریهTartaryفرارودتورانخراسانآریاناخوارزمسیستانKazakhstaniaاستپ اوراسیااستپ اوراسیادشت قزاقجلگه پنتی-خزریMongolian-Manchurian grasslandWild FieldsYedisanMuravsky TrailUralرشتهکوه اورالVolga regionIdel-Uralکولیما (منطقه)TransbaikalPryazoviaBjarmalandKubanZalesyeIngriaNovorossiyaGornaya ShoriyaTulgasفلات ایرانرشتهکوه آلتایپامیرتیان شانبدخشاندالان واخانگذرگاه واخجیرMount ImeonMongolian PlateauWestern Regionsتکلهمکانقراقروممنطقه ماورای قراقرومیخچال سیاچنخاورزمینمجمعالجزایر ژاپنNortheastern Japan ArcSakhalin Island Arcشبهجزیره کرهبیابان گبیتکلهمکانGreater KhinganMongolian PlateauInner Asiaمغولستان داخلیOuter MongoliaChina properمنچوریOuter ManchuriaInner ManchuriaNortheast China PlainMongolian-Manchurian grasslandدشت شمال چینYan Mountainsکونلونشبهجزیره لیائودونگهیمالیافلات تبتتبتحوضه تاریمNorthern Silk RoadHexi CorridorNanzhongLingnanLiangguangJiangnanJianghuaiGuanzhongHuizhouWuJiaozhouژانگیوانShaannanOrdos LoopLoess PlateauShaanbeiHamgyong MountainsCentral Mountain RangeJapanese AlpsSuzuka MountainsLeizhou Peninsulaخلیج تونکیندلتای رود یانگ تسهPearl River Deltaرود ینیسئیرشتهکوه آلتایدالان واخانگذرگاه واخجیرخاورزمینهند بزرگشبهقاره هندهیمالیاهندوکشCarnatic regionگهات غربیEastern GhatsGanges Basinدلتای گنگپشتونستانمنطقه پنجاببلوچستانکشمیردره کشمیرPir Panjal Rangeبیابان تارسند (رود)Indus River DeltaIndus Valley Desertجلگه سند و گنگEastern coastal plainsWestern Coastal PlainsMeghalaya subtropical forestsMENASALower Gangetic plains moist deciduous forestsNorthwestern Himalayan alpine shrub and meadowsدوآب (جغرافیا)Bagar tractGreat Rann of KutchLittle Rann of Kutchدکنساحل کوروماندلKonkanFalse Divi PointHindi Beltلداخاقصی چینگلگت-بلتستانبلتستانوادی شگرقراقرومکوههای سالتورویخچال سیاچنخلیج بنگالخلیج خامباتخلیج کوچGulf of Mannarمنطقه ماورای قراقرومدالان واخانگذرگاه واخجیرلاکشادویپجزایر آندامان و نیکوبارجزایر آندامانجزایر نیکوبارMaldive Islandsکمربند آلپایدآسیا-اقیانوسیهTropical Asiaحلقه آتش
آسیای مرکزیکانونهای تنوع زیستینواحی آسیا
قارهٔ آسیاازبکستانتاجیکستانترکمنستانقزاقستانقرقیزستانایرانمغولستانکشمیرپاکستانسینکیانگچینسیبریروسیهآمودریاسیردریاماوراءالنهرترکستانالکساندر فون هومبولتجادهٔ ابریشماروپاخاورمیانهآسیای جنوبیآسیای شرقیمرگیاناغربسغدخوارزمسکاستانایرانیتبارزبانهای ایرانی میانهشاهنشاهی ایرانکوروشسکاهاماساگتهاپاسارگاد[۳]فارسیترکمنیازبکیروسیقزاقیقرقیزیزبانهای پامیریزبان روسیافغانستانزبان روسیفارسیزبانانافغانستانازبکستانتاجیکستان
آسیای مرکزی
پرش به ناوبری
پرش به جستجو
| آسیای مرکزی | |
|---|---|
 | |
| مساحت | ۴٬۰۰۳٬۴۰۰ ک.م. |
| جمعیت | ۶۶٬۴۵۳٬۵۳۳ نفر |
| تراکم جمعیت | ۱۵ نفر در کیلومتر مربع |
| کشورها |  قزاقستان قرقیزستان تاجیکستان ترکمنستان ازبکستان |
| تولید اسمی ناخالص داخلی (۲۰۰۹) | ۱۶۶ میلیارد دلار |
تولید سرانه ناخالص داخلی (۲۰۰۹) | ۲٬۷۰۰ دلار |
آسیای مرکزی یا آسیای میانه سرزمین پهناوری در قارهٔ آسیا است که هیچ مرزی با آبهای آزاد جهان ندارد. اگر چه مرزهای دقیقی برای این سرزمین تعریف نشدهاست، اما معمولاً آن را دربرگیرنده کشورهای امروزی، ازبکستان، تاجیکستان، ترکمنستان، قزاقستان، قرقیزستان میدانند. اغلب سرزمینهای دیگری چون افغانستان ، شمال شرق ایران، مغولستان، کشمیر، شمال و غرب پاکستان، و گاه سینکیانگ (ترکستان شرقی قدیم) در غرب چین و جنوب سیبری در روسیه نیز شامل آسیای مرکزی میشوند.
این منطقه از شمال به روسیه، از جنوب به ایران و افغانستان، از شرق به چین و از غرب به دریای خزر متصل است.[۱]
به بخشی از آسیای مرکزی که در میان دو رود آمودریا و سیردریا جای دارد در منابع کهنتر عربی و پارسی «ماوراءالنهر» (و در فارسی فَرارود) گفته میشد. به بخشی
از شمال و شرق آسیای مرکزی در دورههایی «ترکستان» هم میگفتهاند.
ایده نامیدن این منطقهها به عنوان یک منطقهٔ یگانهٔ جغرافیایی با نام آسیای مرکزی در سال ۱۸۴۳ توسط الکساندر فون هومبولت، جغرافیدان پروسی مطرح شد. او میگوید آسیای میانه به آن بخش از قاره آسیا اطلاق میشود که بین ۵ درجه شمالی و ۵ درجه جنوبی و ۴۴/۵ درجه عرض جغرافیایی واقع شدهاست.[۲] برای مرز و بوم جغرافیایی این منطقه هنوز تعریف کامل و مشخصی وجود ندارد.
در سال ۱۹۲۴ پس از برپایی حکومت بلشویکها آسیا از نظر سیاسی در ارتباط با مسکو به سه بخش ۱- آسیای نزدیک منطقه قفقاز ۲- آسیای دور متصرفات سیبری و سرزمینهای خاور ۳- آسیای مرکزی حد فاصل آسیای دور و آسیای نزدیک تقسیم گردید.[۳]
به لحاظ جایگاه تاریخی این منطقه:
دو اصطلاح آسیای مرکزی و آسیای میانه، از زمان فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی سوسیالیستی بر سر زبانها افتاد. وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران، نام درست ومنطقی (آسیای مرکزی) رابه کار.[۴]
محتویات
۱ تاریخ
۲ مردم
۳ زبانها
۴ اطلاعات منطقه
۵ نگارخانه
۶ جستارهای وابسته
۷ پینوشتها
۸ منابع
تاریخ[ویرایش]
آسیای مرکزی در درازای تاریخ با کوچنشینان و جادهٔ ابریشم یادآوری شده است و مانند جادهای برای پیوند مردم، جابجایی کالاها و اندیشهها بین اروپا، خاورمیانه، آسیای جنوبی و آسیای شرقی بودهاست. آسیای مرکزی در باستان و از آغاز تاریخ از پنج سرزمین مرگیانا (مرو)، غرب (باکتریا)، سغد، خوارزم و سکاستان تشکیل شدهبود که مردمانشان ایرانیتبار بودند و به زبانهای ایرانی میانه سخن میگفتند[۵][۶] و این سرزمینها در دوران باستان به مرور بخشی از شاهنشاهی ایران شدند.[۷]
در سال ۵۲۹ پیش از میلاد کوروش به قبایل سکاها در آسیای مرکزی (شمال شرق ایران) حمله کرد و در جنگ با ماساگتها کشته شد. وی را در پاسارگاد دفن کردند.[۸]
مردم[ویرایش]
باشندگان در آسیای مرکزی بیشتر از ۷۰ قوم و ملیت هستند و این منطقه پتانسیل لازم برای درگیریهای قومی و نژادی دارد.[۹][۳]
زبانها[ویرایش]
نقشهٔ طبیعی آسیای مرکزی
گسترهٔ آسیای میانه.
زبانهای رایج و رسمی در آسیای مرکزی فارسی، ترکمنی، ازبکی، روسی، قزاقی، قرقیزی و زبانهای پامیری هستند.[۱۰] میتوان زبان روسی را زبان اصلی آسیای مرکزی دانست، زیرا تقریباً تمام مردم این ناحیه قادر به تکلم آن هستند، به غیر از مردم افغانستان. اما تنها ۶ میلیون نفر در آسیای مرکزی زبان روسی را به عنوان زبان مادری صحبت میکنند.[۱۱]فارسیزبانان در کشورهای افغانستان، ازبکستان و تاجیکستان به سر میبرند.
| زبانهای مهم آسیای مرکزی |
|---|
زبانهای ترکتبار
|
زبانهای ایرانی
|
زبانهای مهم دیگر
|
زبانهای میانجی
|
اطلاعات منطقه[ویرایش]
| کشور | وسعت (کیلومتر مربع) | جمعیت (۲۰۰۹) | تراکم جمعیت (در هر کیلومتر) | پایتخت | زبانها (رسمی) |
|---|---|---|---|---|---|
| قزاقستان | ۲٬۷۲۴٬۹۰۰ | ۱۶٬۰۰۴٬۸۰۰ | ۶ | آستانه | قزاقی، روسی |
| قرقیزستان | ۱۹۹٬۹۰۰ | ۵٬۴۸۲٬۰۰۰ | ۲۷ | بیشکک | قرقیزی، روسی |
| تاجیکستان | ۱۴۳٬۱۰۰ | ۸٬۰۰۹٬۰۰۰ | ۵۱ | دوشنبه | فارسی |
| ترکمنستان | ۴۸۸٬۱۰۰ | ۵٬۱۱۰٬۰۰۰ | ۱۰ | عشق آباد | ترکمنی |
| ازبکستان | ۴۴۷٬۴۰۰ | ۳۰٬۱۸۵٬۰۰۰ | ۶۲ | تاشکند | ازبکی ٬فارسی[۱۲][۱۳][۱۴][۱۵] |
 افغانستان | ۶۵۲٫۲۲۵ | ۳۱٬۱۰۸٬۰۰۰ | ۳۱ | کابل | فارسی، پشتو |
نگارخانه[ویرایش]
نقشهٔ آسیا در سدهٔ سوم پیش از میلاد
نقشهٔ آسیا در سدهٔ دوم پیش از میلاد
نقشهٔ آسیا در سدهٔ یکم پیش از میلاد
نقشهٔ آسیا در سدهٔ یکم
نقشهٔ آسیا در سدهٔ دوم
نقشهٔ آسیا در سدهٔ سوم
نقشهٔ آسیا در سال ۳۲۳ میلادی
نقشهٔ آسیا در سدهٔ چهارم
نقشهٔ آسیا در سدهٔ پنجم
نقشهٔ آسیا در سال ۵۶۵ میلادی
نقشهٔ آسیا در سدهٔ ششم
نقشهٔ آسیا در سدهٔ هفتم
نقشهٔ آسیا در سدهٔ هشتم
نقشهٔ آسیا در سدهٔ نهم
نقشهٔ آسیا در سدهٔ دهم
نقشهٔ آسیا در قرن دوازدهم
نقشهٔ آسیا در قرن سیزدهم
جستارهای وابسته[ویرایش]
- راه ابریشم
- ترکستان
- تروریسم در آسیای مرکزی
- منابع آب آسیای مرکزی
پینوشتها[ویرایش]
↑ حاتمی، تورج (۱۳۸۲). برخورد منافع روسیه و آمریکا در آسیای مرکزی و قفقاز. خورزن. صص. ۴۵..mw-parser-output cite.citationfont-style:inherit.mw-parser-output qquotes:"""""""'""'".mw-parser-output code.cs1-codecolor:inherit;background:inherit;border:inherit;padding:inherit.mw-parser-output .cs1-lock-free abackground:url("//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/65/Lock-green.svg/9px-Lock-green.svg.png")no-repeat;background-position:right .1em center;padding-right:1em;padding-left:0.mw-parser-output .cs1-lock-limited a,.mw-parser-output .cs1-lock-registration abackground:url("//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d6/Lock-gray-alt-2.svg/9px-Lock-gray-alt-2.svg.png")no-repeat;background-position:right .1em center;padding-right:1em;padding-left:0.mw-parser-output .cs1-lock-subscription abackground:url("//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/aa/Lock-red-alt-2.svg/9px-Lock-red-alt-2.svg.png")no-repeat;background-position:right .1em center;padding-right:1em;padding-left:0.mw-parser-output .cs1-subscription,.mw-parser-output .cs1-registrationcolor:#555.mw-parser-output .cs1-subscription span,.mw-parser-output .cs1-registration spanborder-bottom:1px dotted;cursor:help.mw-parser-output .cs1-hidden-errordisplay:none;font-size:100%.mw-parser-output .cs1-visible-errorfont-size:100%.mw-parser-output .cs1-subscription,.mw-parser-output .cs1-registration,.mw-parser-output .cs1-formatfont-size:95%.mw-parser-output .cs1-kern-left,.mw-parser-output .cs1-kern-wl-leftpadding-left:0.2em.mw-parser-output .cs1-kern-right,.mw-parser-output .cs1-kern-wl-rightpadding-right:0.2em
↑ حاتمی، تورج (۱۳۸۲). برخورد منافع روسیه و آمریکا در آسیای مرکزی و قفقاز. خورزن. صص. ۴۶.
↑ سیاست و حکومت در آسیای مرکزی- حبیبالله ابوالحسن شیرازی -محمد رضا مجیدی- نشر قومس -۱۳۸۲ - شابک ۹۶۴-۵۵۱۶-۷۹-X
↑ جغرافیای تاریخی تاجیکستان ایرج افشار سیستانی
↑ Encyclopædia Iranica, "CENTRAL ASIA: The Islamic period up to the Mongols", C. Edmund Bosworth.
↑ C.E. Bosworth, "The Appearance of the Arabs in Central Asia under the Umayyads and the establishment of Islam", in History of Civilizations of Central Asia, Vol. IV: The Age of Achievement: AD 750 to the End of the Fifteenth Century, Part One: The Historical, Social and Economic Setting, edited by M. S. Asimov and C. E. Bosworth. Multiple History Series. Paris: Motilal Banarsidass Publ. /UNESCO Publishing, 1999. excerpt from page 23: [۱]
↑ Abazov, Rafis. 2008. The Palgrave concise historical atlas of central Asia. New York: Palgrave Macmillan. Map.6.
↑ CHRONOLOGY OF IRANIAN HISTORY PART 1 iranicaonline.org
↑ مدارا و تساهل در آسیای میانه [۲] -1375 - شابک ۹۶۴-۵۵۱۶-۷۹-X
↑ Languages in Centeral Asia English Wikipedia, the free enyclopedia.
↑ Russians left behind in Centeral Asia BBC news.
↑ Uzbekistan
↑ Uzbekistan Language
↑ Uzbekistani Language
↑ Uzbekistan Information
منابع[ویرایش]
- Wikipedia contributors, "Centeral Asia,"http://en.wikipedia.org/wiki/Centeral_Asia Wikipedia, The Free Encyclopedia.
 | ویکیسفر یک راهنمای سفر برای آسیای مرکزی دارد. |
 | در ویکیانبار پروندههایی دربارهٔ آسیای مرکزی موجود است. |
مناطق جهان | |||||||||||||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| |||||||||||||||||||||||||||||
 | این یک مقالهٔ خرد پیرامون یک مکان جغرافیایی است. با گسترش آن به ویکیپدیا کمک کنید. |
ردهها:
- آسیای مرکزی
- کانونهای تنوع زیستی
- نواحی آسیا
(window.RLQ=window.RLQ||[]).push(function()mw.config.set("wgPageParseReport":"limitreport":"cputime":"0.464","walltime":"0.662","ppvisitednodes":"value":1955,"limit":1000000,"ppgeneratednodes":"value":0,"limit":1500000,"postexpandincludesize":"value":80989,"limit":2097152,"templateargumentsize":"value":2275,"limit":2097152,"expansiondepth":"value":13,"limit":40,"expensivefunctioncount":"value":0,"limit":500,"unstrip-depth":"value":1,"limit":20,"unstrip-size":"value":24347,"limit":5000000,"entityaccesscount":"value":1,"limit":400,"timingprofile":["100.00% 476.346 1 -total"," 27.21% 129.603 1 الگو:پانویس"," 21.64% 103.062 2 الگو:یادکرد_کتاب"," 17.65% 84.073 1 الگو:Infobox"," 16.91% 80.547 2 الگو:مدرک"," 15.41% 73.406 1 الگو:ثابت"," 12.67% 60.350 2 الگو:گرداننده_رده"," 6.98% 33.251 2 الگو:Navbox"," 6.91% 32.906 1 الگو:ویکیانبار-رده"," 6.81% 32.426 1 الگو:مناطق_جهان"],"scribunto":"limitreport-timeusage":"value":"0.128","limit":"10.000","limitreport-memusage":"value":3257745,"limit":52428800,"cachereport":"origin":"mw1300","timestamp":"20190410120312","ttl":2592000,"transientcontent":false);mw.config.set("wgBackendResponseTime":112,"wgHostname":"mw1262"););
